'Ik ga van Arsenal naar een veldje met een paar toeschouwers.'
Wie wonen hier, wat voor mensen zijn het, wat voor vragen hebben ze en waarbij kunnen we als kerk aansluiten? Met deze vragen in het achterhoofd start ds Taco Koster deze maand als predikant in de vinexwijk Getsewoud in Nieuw-Vennep, een pioniersplek van de Protestantse Kerk in Nederland. Kees van Oosten sprak met hem over zijn motivatie de kerkelijke oase van Rijnsburg voor de woestijn van Nieuw-Vennep te verruilen.
Het contrast tussen de vitale gereformeerde kerk in Rijnsburg en het onderkomen van de protestantse pioniersplek in de nieuwbouwwijk Getsewoud in Nieuw-Vennep kan niet groter zijn. De gereformeerde kerk in Rijnsburg telt 4.800 leden, drie kerkgebouwen, vier predikanten, een ouderenpastor en een missionair werker en ’s zondags bezoeken rond 1.900 mensen, onder wie veel jongeren, een kerkdienst. In de vinexlocatie Getsewoud met 16.000 inwoners, komen één keer in de twee weken 75 gelovigen bijeen in een schoolgebouw.
Voetballiefhebber
En toch nam ds. Taco Koster de uitdaging aan om de christelijke oase in de Randstad te verruilen voor de seculiere woestijn, 20 kilometer verderop. Het gaat om een protestantse pioniersplek, de Protestantse Kerk in Nederland betaalt drie jaar zijn salaris. Het is een project in het programma ‘Missionair Werk & Kerkgroei’. “Tja”, vergelijkt voetballiefhebber
Koster, “Ik ga van de Premier League naar de Jupiler League. Zoiets. Van Arsenal naar een veldje met een paar toeschouwers langs de lijn.”
Het wordt dus een afscheid met enige weemoed. Taco, de in het naburige Katwijk geboren en getogen echtgenote Jacqueline en de kinderen Ruben, Willemeike, Dieuwertje en Sylvianah, voelen zich als een vis in het water in het nijvere bollendorp.”Rijnsburg is voor een dominee een fijne plek om te werken. Er zitten veel jongeren in de kerk en daar zijn we ontzettend blij mee. We zitten hier nu acht jaar en die periode is voorbij gevlogen. Ik heb wel eens gevraagd of de houdbaarheidsdatum nog niet in zicht was, maar dat was niet het geval.
We hadden nog best een paar jaar kunnen blijven.” Het woonklimaat is ook dik in orde. Katwijk aan Zee, Katwijk aan de Rijn, Valkenburg en Rijnsburg zijn in de loop der jaren aan elkaar gegroeid en vormen sinds kort één burgerlijke gemeente. “Rijnsburgers zijn harde werkers en ondernemend. In heel Europa kom je vrachtwagens met bloemen uit Rijnsburg tegen.”
Is in Katwijk de hervormde kerk dominant, in Rijnsburg is de gereformeerde kerk groot. In Rijnsburg trekken de gereformeerde kerk en de hervormde gemeente steeds meer gezamenlijk op. Het streven is om in 2016 volledig samen te zijn: Protestantse Gemeente Rijnsburg. “Dat zal wel lukken denk ik. Inhoudelijk zijn er geen verschillen.” Het hervormde Katwijk en het gereformeerde Rijnsburg hebben één ding met elkaar gemeen: de bevolking
koestert haar christelijke identiteit en hebben gemeenschapszin en onderling dienstbetoon hoog in het vaandel. Plus een bloeiend kerkelijk leven.
Ingeburgerd
Jacqueline en de kinderen stonden dan ook niet bepaald te trappelen om te verkassen. De oudste dochter zitten op de plaatselijke voetbalclub, Ruben is een enthousiast kitesurfer. Ruben, Willemieke en Dieuwertje zitten op de middelbare school in Katwijk en Sylvianah gaat naar de basisschool, net om de hoek. Zelf is Taco Koster ook regelmatig op het voetbalveld te vinden. Niet alleen om zijn dochters aan te moedigen, maar ook als fan van de plaatselijke voetbalclub, zaterdag Topklasser Rijnsburgse Boys. “We zijn hier helemaal ingeburgerd. En in de zomer pakken we de fiets en staan we binnen tien minuten op het strand in Katwijk. Heerlijk.” Het lijkt allemaal te mooi om waar te zijn, reden waarom enige relativering op zijn plaats is. “Natuurlijk, er is hier veel om dankbaar voor te zijn. Op vrijdag één keer in de twee weken komt de tienerclub Rock Solid met 35 tieners van 12 en 13 jaar bijeen. Dat is op het eerste gezicht een mooi aantal, menige gemeente zal daar jaloers op zijn. Maar het hadden er misschien wel 100 kunnen zijn, 65 tieners laten het dus afweten. Een gemeente met tien tieners, van wie er zeven komen opdraven, doet het relatief beter. De kerkgang is redelijk, zeker, maar een deel van de leden zie je sporadisch in de kerk. Een aantal nooit. Die nuancering breng ik aan om aan te geven dat het niet allemaal hosanna is. En hoe zal het over tien jaar zijn? Ook in Rijnsburg moeten we niet indutten. Alert blijven.”
Armoe troef
En toch ging het kriebelen. In de Bible Belt, die zich vanaf de Veluwe als een lint door ons land slingert en eindigt in Walcheren, en in plaatsen als Urk, Bunschoten/Spakenburg en Katwijk en Rijnsburg is het christendom in al zijn variaties weliswaar nog springlevend, in de rest van het land is het veelal armoe troef. Het ledental van de Protestantse Kerk in Nederland blijft achteruit hollen, kerkgebouwen worden gesloopt of afgestoten en in veel plaatsen kan de lofzang met moeite gaande worden gehouden. En uitgerekend in zo’n geestelijke woestijn gaat Taco Koster welgemoed aan de slag om zoekende mensen met het evangelie van Jezus Christus in aanraking te brengen.
U moet wel erg gedreven zijn om Rijnsburg in te ruilen voor een nieuwbouwwijk in Nieuw-Vennep. Op de website van uw huidige gemeente staat dat u het als Gods roeping ervaart om het beroep aan te nemen.
“Kerkverlating gaat mij aan het hart, ik ben niet blind voor de ontwikkelingen elders in het land. Tijdens mijn laatste studieverlof heb ik me bezig gehouden met de vraag hoe je als kerk missionair kunt zijn. Daar ben ik altijd mee bezig geweest. Toen ik de advertentie zag voor die pioniersplek dacht ik: ‘Het is nu of nooit.’ Toen begon het proces. Ik heb aan verschillende mensen gevraagd: “Denk eens mee, bid eens mee”. Ik heb geen briefje uit de hemel gehad, maar uiteindelijk ervoer ik dat God wil dat ik naar Getsewoud ga.”
Vrouw en kinderen stonden ongetwijfeld niet te juichen toen u dat besluit had genomen.
“Klopt. Als gezin hebben we een paar hobbels moeten nemen. Nieuw-Vennep ligt slechts 20 kilometer verderop, mentaal is het een andere wereld. Onze kinderen moeten naar een andere school en moeten hun weg zien te vinden. Aan de andere kant: we moeten het niet overdrijven. We hebben een huis gekocht in Getsewoud en we zijn heel hartelijk ontvangen. We voelen ons welkom.”
Hoe gaat u het aanpakken? Er is niet eens een kerkgebouw.
“Daar heb ik nauwelijks idee van. Het wordt letterlijk pionieren. Ik wil er zijn voor de inwoners van Getsewoud. Het evangelie van Jezus Christus is te mooi om hen dat te onthouden. Kleinschalig, betrokken, daarom hebben we een huis gekocht in de wijk. Verwacht geen grootscheepse evangelisatiecampagnes. Collega Koos Staat uit Amsterdam aan wie ik om advies vroeg, maakte een mooie vergelijking. In de kerk heb je zowel Petrus als Paulus nodig. Petrus sprak een menigte toe van 3.000 mensen, Paulus bereikte kleine groepjes
mensen. In Rijnsburg was ik Petrus, nu moet ik in de huid van Paulus kruipen.”
U lijkt meer op Petrus dan op Paulus, denk ik.
“Ha, ha. Ja misschien wel. Ik ben extravert en enthousiast en dat zijn eigenschappen die je niet direct aan Paulus toedicht. Maar het gaat natuurlijk om de omgeving waarin je het evangelie verkondigt. Rijnsburg versus Getsewoud, dat is een wereld van verschil.”
Toen u het beroep naar Rijnsburg aannam, kwam u in een gespreid bedje terecht. Nu moet u vrijwel vanaf het nulpunt beginnen. Dat is een uitdaging, tegelijkertijd liggen teleurstellingen op de loer.
“Die vraag suggereert dat in Rijnsburg alles vanzelf gaat en dat we op de automatische piloot ons werk doen. Zo werkt het niet. We zijn niet meer dezelfde kerk van pakweg dertig jaar geleden. Open, eerlijk en eigentijds, dat zijn de steekwoorden die betrekking hebben op de gereformeerde kerk van Rijnsburg. Een kerk die durft. Neem de preek, in de protestantse traditie het hart van de kerkdienst. Daar besteed ik veel aandacht aan. De boodschap moet landen en aansluiten bij het leven van alledag in 2011. De kerkganger moet weten dat het gaat over zijn of haar leven. En een dominee moet zich aanpassen aan zijn publiek. Niet in inhoud, maar in vorm, al voeg ik er direct aan toe dat we in Rijnsburg bevoorrecht zijn. We zijn wekelijks begonnen met zogenaamde Boeketdiensten, voor mensen die niet regelmatig naar de kerk gaan. Daar komen gemiddeld bijna 500 mensen op af, onder wie veel jongeren. Vorm en taalgebruik zijn anders dan in een traditionele dienst. In een ander kerkgebouw is er tegelijkertijd een gewone dienst. Daar ontmoet ik mensen die al 60 jaar in de kerkbanken zitten. Voor die groep diep ik een tekst uit of houd ik een catechismuspreek. Zelfde inhoud, andere vorm. Van de dominee vereist dat flexibiliteit, ik vind dat prima, het houdt me bij de les.”
Ontbreekt het veel predikanten in de PKN niet aan communicatieve vaardigheden? En haken veel leden daarom niet af? De meeste kerkgangers zitten echt niet te wachten op een uitvoerige exegese van een bepaald bijbelgedeelte?
“Ik heb theologie gestudeerd in Leiden, Apeldoorn en Amsterdam. In al die jaren heb ik welgeteld zes keer een preek moeten maken. Dat is natuurlijk heel gek. Communicatie is in ons vak ontzettend belangrijk, maar in mijn opleiding werd er nauwelijks aandacht aan besteed. Hoe bouw je een preek op, intonatie, hoe sta je op de preekstoel, allemaal dingen die je kunt leren. Ik zeg niet dat je daarmee de achteruitgang kunt stoppen, maar we kunnen op dat punt wel een slag maken.”
Ik heb de indruk dat veel dominees niet open staan voor kritiek. De wil om beter te worden is vaak ver te zoeken.
“Als er kritiek komt, hoe voorzichtig ook, zijn veel dominees geneigd om in de verdediging te schieten. Ze voelen zich aangevallen, terwijl kritische opmerkingen meestal opbouwend bedoeld zijn. Jammer. Tegen collega’s die moeite hebben met preken zeg ik: ‘Meld je als cursist aan bij dominee Ron van der Spoel met Passie voor preken’. Als een predikant vijf procent beter wordt, gaat de gemeente er tien procent op vooruit. Doen dus. Ik heb zelf ook veel aan deze en andere cursussen gehad.”
In Getsewoud zult u al uw vaardigheden in de strijd moeten werpen om iets van de grond te krijgen. Gaat het lukken?
“Ik ben een rasoptimist en heb een tijdje geloofd in maakbaarheid. Als je het zo en zo doet, dan lukt het wel. Daar twijfel ik nu stevig aan, ik weet het niet. Al doe je nog zo je best, de praktijk is dat mensen afhaken. Ook in de Bijbel zie je dat perioden van bloei worden afgewisseld met tijden van neergang. Toch wint de optimist. En een ding is zeker: ik ga er 200 procent voor met als leidraad: als er voer is, komen er vogels!
Kees van Oosten